Tunasema ngono kutumia njia ya haja kubwa pale ambapo uume uliodinda unaingizwa kwenye njia ya haja kubwa (mkunduni).

Tatizo kubwa la kujamii ana sehemu ya haja kubwa, ni kwamba kuna uwezekano wa kueneza magonjwa ya zinaa pamoja na maambukizi ya VVU na UKIMWI zaidi kuliko kutumia njia ya kawaida ya uke. Kujamii ana sehemu ya haja kubwa ni hatari kwa sababu hakuna yale majimaji kama ukeni na ngozi ni laini sana. Kwa hiyo michubuko i inaweza kutokea kwa urahisi. Michubuko hii i ii inasababisha maumivu na pia i inarahisisha kuambukizana magonjwa ya zinaa.
Kama bado umeamua kujamii ana kwa kutumia njia ya haja kubwa pamoja na usumbufu wote tulioutaja hapo juu, unashauriwa kutumia kondomu i li kuzuia uambukizaji wa magonjwa.

Balehe ni kipindi cha mpito kati ya utoto na utu uzima, ambapo watoto wa kike na wa kiume wanapitia mabadiliko mbalimbali ya kimwili, kiakili, na kihisia. Kwa wasichana, mabadiliko haya yanaweza kujumuisha yafuatayo:

1. Ukuaji wa Viungo vya Uzazi: Ovari zinaanza kutengeneza mayai na homoni za kike kama estrogen na progesterone, ambazo husababisha mabadiliko mengine.
2. Hedhi (Menstruation): Wasichana wanaanza kupata hedhi, ambayo ni kumwagika kwa utando wa kizazi kila mwezi, isipokuwa kipindi cha ujauzito.
3. Ukuaji wa Matiti: Huanza kama vimbe vidogo chini ya chuchu na baadaye kukua zaidi.
4. Ongezeko la Urefu na Uzito: Kuna spurt ya ukuaji ambapo wasichana hukua haraka kwa urefu na kuongezeka uzito.
5. Mabadiliko ya Mwili: Mafuta ya mwili huongezeka hasa kwenye hips, makalio, na matiti, kusababisha umbo la mwili kubadilika na kuwa la kike zaidi.
6. Nywele za Mwili: Uotaji wa nywele katika sehemu za siri, kwapani, na nyakati nyingine kwenye mikono, miguu na uso.
7. Mabadiliko ya Ngozi: Ngozi inaweza kuwa yenye mafuta zaidi na kusababisha chunusi.
8. Mabadiliko ya Hisia na Tabia: Hisia zinaweza kubadilika haraka kutokana na mabadiliko ya homoni na mihadhara mingine ya kisaikolojia ya kipindi hiki.

Hizi ni baadhi tu ya mabadiliko yanayotokea wakati wa balehe kwa wasichana. Ni muhimu kuzungumza na watoto kuhusu mabadiliko haya na kuhakikisha wanapata usaidizi na taarifa sahihi kadri wanavyokua.

Kuna mabadiliko mengi ya kimwili ambayo yanatokea kwa msichana wakati anaingia utu uzima. Baadhi ya mabadiliko hayo ni kama yafuatayo:

Mabadiliko ya mwili

1. Kuongezeka urefu na kupanuka mwili haswa nyonga na matiti kuanza kukua;
2. Ngozi yako i taanza kuwa na mafuta mengi, unaweza pia kuota chunusi usoni;
3. Kuota nywele sehemu za siri (mavuzi) na makwapani; na
4. Kupata damu ya hedhi (kuvunja ungo).

Mabadiliko ya hisia

1. Kuanza kuwa na muhemko wa kutaka kujamii ana na wakati mwingine mwili wako unaweza kusisimka ukimwona mvulana anayekuvutia;
2. Mihemuko ya kupenda wanaume huongezeka na wewe kupenda kujipamba i li kuwa na mwonekano wa kupendeza; na
3. Kuanza kujiamini, kutotaka kulazimishwa kufanya baadhi ya vitu na wewe kutaka kuonekana kama mtu mzima anayeweza kufanya maamuzi pekee yake.

Mabadiliko haya ni jambo la kawaida kwa msichana balehe. Kumbuka, kila msichana anapitia mabadiliko haya katika nyakati tofauti na ukali / nguvu tofauti.

Je, Ni Vipi Kukabiliana na Hisia za Kutokuwa Tayari kwa Ngono? 🌺

1. Suala la hisia za kutokuwa tayari kwa ngono ni jambo la kawaida sana katika ujana, na nataka kukupa ushauri wa kitaalamu ambao utakusaidia kukabiliana nazo vizuri. Je, umewahi kujisikia hivyo?

2. Unapoanza kuingia katika umri wa ujana, mwili wako na akili zinaanza kubadilika. Ni kama kufungua ukurasa mpya wa maisha yako. Ni wakati wa kugundua mambo mapya na kujenga msingi imara kwa ajili ya maisha yako ya baadaye.

3. Kabla ya kuanza kujihusisha katika uhusiano wa kimapenzi au ngono, ni muhimu sana kujiuliza maswali mazito na kujitathmini kwa kina. Je, umri wako unaendana na maandalizi ya kuingia katika uhusiano wa kimapenzi? Je, una uhakika na maamuzi yako? 🤔

4. Kuwa tayari kwa ngono ni zaidi ya kujisikia tu hamu ya kimwili. Ni kuhusu kuelewa jukumu lako katika uhusiano, kujali afya yako na ile ya mwenzako, na kuwa na utayari wa kushiriki majukumu ya kifamilia ikiwa uhusiano huo utaendelea. Je, unaelewa jukumu lako katika uhusiano?

5. Nizame kidogo katika mfano halisi wa maisha. Fikiria kuwa na rafiki yako wa kiume au wa kike ambaye una uhusiano wa karibu naye. Lakini, huna uhakika kabisa kama upo tayari kufanya ngono. Unahisi shinikizo kutoka kwa rafiki yako au jamii kuwa ni lazima ufanye hivyo. Je, utafanya nini?

6. Hapa ndipo maadili yako ya Kiafrika yanapokuja kwa msaada. Katika tamaduni zetu, tunathamini uaminifu, heshima, na kujitunza. Kuwa mwaminifu kwa maadili haya kutakusaidia kujua ni lini wakati muafaka wa kuingia katika uhusiano wa ngono. Je, unafikiri ni muhimu kuheshimu maadili yako ya Kiafrika?

7. Unaweza kuzungumza na mtu mzima aliye karibu nawe kama vile mzazi, kaka au dada, au rafiki wa karibu. Sio lazima kujisikie pekee katika hali hii. Je, ungependa kuwasiliana na mtu wa karibu ili kushiriki hisia zako?

8. Pia, ni muhimu kuwa na mazungumzo ya wazi na mwenzi wako wa kimapenzi. Kuwasiliana kuhusu matarajio yenu, mipaka, na hisia zenu ni ya msingi katika uhusiano wowote. Je, ungependa kuzungumza na mwenzi wako kuhusu hisia zako za kutokuwa tayari kwa ngono?

9. Kumbuka, uhusiano wa kimapenzi unapaswa kuwa na msingi wa upendo, heshima, na uelewa. Unaweza kufurahia uhusiano huo bila kuhisi shinikizo la kufanya ngono. Je, unafikiri ni muhimu kuweka msingi imara katika uhusiano wako wa kimapenzi?

10. Kuwa na ngono ni uamuzi mkubwa na una athari kubwa kwenye maisha yako. Tusisite kujiuliza maswali kama vile: Je, nina uhakika? Je, ninafanya kwa sababu yangu au kwa sababu ya shinikizo la wengine? Je, nataka kuwekeza wakati wangu na nafsi yangu kwa mtu huyu? 🤔

11. Kukabiliana na hisia za kutokuwa tayari kwa ngono ni safari ya kujenga utambuzi wa kibinafsi. Ni wakati wa kujifunza kuhusiana na thamani yako kama mtu na kujenga msimamo thabiti katika maisha yako. Je, unafikiri safari hii ya utambuzi wa kibinafsi ni muhimu?

12. Kumbuka, ni muhimu kuwa na mazingira yanayokuwezesha kufanya maamuzi sahihi. Kuwa na marafiki wanaokuelewa, jamii inayokuheshimu, na kujikumbusha daima kuhusu maadili yako itakusaidia kukabiliana na hisia hizi. Je, una marafiki wanaokuelewa na kukuheshimu?

13. Sio kila mtu katika umri wako anaweza kuwa tayari kwa ngono, na wala sio lazima ujisikie vibaya kwa sababu ya hilo. Kila mtu ana safari yake binafsi na maendeleo yao ya kibinafsi. Je, unafikiri ni muhimu kuwaheshimu wenzako ambao hawako tayari kwa ngono?

14. Kumbuka, kutokujihusisha na ngono kabla ya ndoa sio tu ni suala la maadili, bali pia ni njia ya kuhifadhi afya yako ya kimwili na kihisia. Unaweza kuepuka hatari za magonjwa ya zinaa, mimba zisizotarajiwa, na hata maumivu ya kihisia ya kuvunjika moyo. Je, unafikiri ni muhimu kuhifadhi afya yako?

15. Mwisho lakini sio kwa umuhimu, nataka kukuhimiza kuwa na ujasiri na kuamini katika maamuzi yako. Ni sawa kabisa kusubiri hadi uwe tayari kwa ngono. Kumbuka, ni wewe mwenyewe na ndoto zako za baadaye ambazo zinaathiriwa na maamuzi hayo. Je, ungependa kuhimizwa kuendelea kusubiri hadi wakati muafaka? 💪

Natumai ushauri huu umekusaidia kukabiliana na hisia za kutokuwa tayari kwa ngono. Je, una mawazo yoyote au swali? Ningependa kusikia kutoka kwako!

Nani na lini unaoa ni maamuzi yako binafsi wewe mwenyewe,
hata kama rafiki na wazazi wanakushauri juu ya jambo hilo.
Kumlazimisha mtoto kuoa au kuolewa ni kumchukulia mtu uhuru
wa anavyopenda kuishi. Haki ya kuchagua kuoa, ama kuolewa
au kuanzisha familia yako huwa imegeukwa. Haki hii ni sehemu
ya makubaliano ya kimataifa na sehemu ya programu na hatua
ya Umoja wa Mataifa tangu mkutano wa Cairo 1994. Sheria
ya ndoa, Tanzania13 inasisitiza kwamba hakuna ndoa halali,
isipokuwa ipate ridhaa na iwe ya uhuru na hiari kutoka pande
zote za wanaokusudia kuoana. Ndoa yoyote ambapo pande
zimehusika hazikubaliani ndoa hiyo si halali.

Wakati mtoto amelazimishwa kuingia katika maisha ya ndoa bado
hayupo tayari na ndoa hiyo itakuwa inavunja haki za msichana
kama haki ya elimu.14 Msichana ana haki kupata elimu, msichana
ana haki kupata elimu. Haki ya kuoa inakamilika kwa msichana
kuwa na umri sahihi, naye kuwafanya maamuzi/uchaguzi wake
mwenyewe, kuanzisha familia. Kwa hiyo inaingilia kuvunja haki
ya msingi ya mtoto ya kumtoa shule kabla ya kumaliza elimu ya
msingi, ambayo ni shuruti kwa watoto wote, hapa Tanzania.

Si kweli.
Pombe haiongezi damu, vitamini wala nguvu. Ukweli ni kwamba unywaji pombe kupita kiasi huvuruga ufyonzaji wa vitamini na madini kutoka kwenye chakula kuingia mwilini.

Vitamini ni muhimu kwa kuimarisha kinga ya mwili ambayo inasaidia kujikinga na magonjwa, pamoja na maradhi kama UKIMWI. Kwa hivyo, unatakiwa uhakikishe unakula matunda na mboga za majani kwa sababu vinakuongezea vitamini.

Hapana, huwezi kupona Virusi vya UKIMWI au UKIMWI kwa kufanya ngono na bikira. Hakuna tiba ya maambukizi ya Virusi vya UKIMWI!
Pamoja na hayo, kama utakuwa na maambukizi ya magonjwa ya ngono, utaweka afya ya huyo bikira katika hatari kama ngono hiyo i tafanyika bila kinga.

Ukweli ni kwamba hakuna madhara yoyote ya kiafya iwapo utakaa muda mrefu bila ya kujamiiana. Viungo vya uzazi havidhuriki wala sehemu nyingine yoyote katika mwili wako. Mwanamke na mwanaume wakianza kujamiiana baada ya kukaa muda mrefu watapata raha na starehe kama kawaida.

Kuna uvumi potofu kwamba kutofanya mapenzi kunasababisha kuwa na chunusi usoni au sehemu za siri, au hata kuchanganyikiwa kiakili. Siyo kweli kwamba hali hiyo inasababishwa na kutojamiiana bali husababishwa na mambo mengine kabisa.

Elewa kwamba kutojamiiana kabisa hakuna madhara yoyote. Lakini kama tulivyosema awali kujamiiana kunaweza kuleta matatizo mengi kama mimba isiyotarajiwa, magonjwa ya zinaa ikiwa pamoja maambukizi ya virusi vya UKIMWI na UKIMWI wenyewe.

Wakati mwingine kuwa na muonekano tofauti na watu wengine
huvuta udadisi. Na hasa tukikumbuka kwamba uvumi uliopo
unasema kuwa Albino wako tofauti katika kujamiiana jambo
ambalo linaimarisha udadisi huu. Kwa maana hiyo basi, chukua
muda wa kutafakari. Kama vile tunavyofanya katika urafiki
mwingine ni lazima uchukue muda, ujaribu kujenga mazingira
ya kusikilizana na kuelewana. Mnaweza kufanya shughuli nyingi
pamoja na baada ya muda utaweza kugundua kama urafiki wenu
ni wa kweli kwa maana anakupenda wewe kama ulivyo na siyo
kwa kitu kingine. Baada ya hapo ndipo unaweza kuingia katika
uhusiano wa karibu bila kuogopa kuachwa.

1. Je, ualbino unaambukiza? ……….. Hapana
2. Ualbino ni ugonjwa? ………..Hapana
3. Ualbino ni laana? ………..Hapana
4. Ualbino ni kitu cha kawaida? ………..Hapana
5. Ualbino unawapata tu watu weusi?……….. Hapana
6. Watu wanaoishi na ualbino wana macho mekundu?……….. Hapana
7. Albino ni watu wenye imani za ushirikina? ………..Hapana
8. Albino wana nguvu za giza? ………..Hapana
9. Je, Albino hawana akili? ………..Hapana
10. Je, ni kosa la mwanamke anayezaa mtoto Albino? ………..Hapana
11. Je, jamii ibadili mtazamo hasi iliyo nao kuhusu Albino?……….. NDIYO

Sababu mojawapo ni kuwa bangi hulimwa hapa nchini na
hivyo hupatikana kwa urahisi. Bangi huuzwa kwa bei
nafuu kuliko dawa nyingine za kulevya. Vilevile, vijana
wengi huwaona wakubwa wao wakitumia na hii huwafanya waone kuvuta bangi ni kitu halali.

Sababu nyingine ni i i imani potofu kwamba ukivuta bangi unaweza kuwa jasiri wa kufanya kazi na kusoma sana. Lakini yote haya ni uzushi na si kweli kwani watu husahau madhara ya muda mrefu yasababishwayo na uvutaji bangi.
Sababu nyingine i inayowafanya Watanzania watumie bangi ni utegemezi wa kisaikolojia, kwani baada ya kuvuta bangi kwa muda, mtu huanza kujisikia hawezi i kuhimili msukumo wa kawaida wa maisha na kuishi bila bangi. Kwa maana hiyo muathirika huendelea na uvutaji bangi.

Wanaume mara nyingi huambukizwa sehemu za mrija wa mkojo. Katika sehemu hizi ni rahisi kusikia mwasho au maumivu zaidi kuliko kwenye via vya uzazi vya ndani vya mwanamke. Hasa wakati wa kukojoa, chumvichumvi iliyo kwenye mkojo inagusa vidonda ndani ya mrija. Hivyo, ni rahisi zaidi kwa mwanaume kujua kuwa ameambukizwa.
Vilevile mwanaume akiambukizwa na magonjwa haya, sehemu ya mbele ya njia ya mkojo inashambuliwa na huanza kutoa usaha mzito. Lakini uke wa mwanamke hutoa kemikali ambazo hufanya wadudu kutoweza kushambulia kwa haraka, na dalili hazionekani kwa urahisi. Bahati mbaya, kemikali hizi hazizuii kuingia kwa ugonjwa, lakini dalili huchelewa kuonekana.
Usisahau kwamba kama mwanaume anajitambua kuwa na dalili za kuumwa magonjwa ya zinaa, mpenzi wake pia anatakiwa kwenda kliniki ili apate uchunguzi na tiba.