Jinsi ya Kuepuka Kujihusisha na Ngono Kwa Shinikizo la Wenzako

Habari kijana! Leo tunajadili jambo muhimu sana kuhusu kuepuka kujihusisha na ngono kwa shinikizo la wenzako. Ni ukweli usiopingika kwamba vijana wengi wanakabiliwa na changamoto hii, na ni muhimu sana kuwa na ufahamu wa jinsi ya kukabiliana nayo. Leo nitakushirikisha hatua muhimu ambazo zitakusaidia kusimama kidete na kuishi maisha yenye maadili yaliyoafikiwa kijamii.

1. Jiamini mwenyewe ✨: Uwe na imani kubwa katika uwezo wako wa kusimama kidete na kuepuka shinikizo la wenzako. Ukiwa na imani kubwa, utakuwa na uwezo wa kujieleza na kusimama imara katika maamuzi yako.

2. Jenga mahusiano yenye kuheshimiana 💑: Chagua marafiki ambao wana maadili sawa na wewe na wanaokuunga mkono katika kusimama kidete. Marafiki wa kweli watakusaidia kuimarisha imani yako na kukupa nguvu vitakapokuwa na shinikizo la kujihusisha na ngono.

3. Zungumza na wazazi wako 👪: Wazazi wako ni rasilimali muhimu sana katika safari yako ya kuwa kijana mkakamavu. Waeleze wasiwasi wako na wawaeleze jinsi unavyotaka kuepuka kujihusisha na ngono. Wasikilize na watakupa ushauri unaofaa na thabiti.

4. Kushiriki katika shughuli zinazojenga 🎨: Jiunge na klabu au shughuli zinazokuvutia na kukusaidia kujenga ujuzi wako na kujiamini. Kuwa na shughuli nyingi kutaongeza fursa ya kukutana na watu wazuri wanaoweza kukushawishi kufanya maamuzi sahihi.

5. Tambua thamani yako binafsi 💪: Jitambue kuwa wewe ni mtu wa thamani na unahitaji kuheshimiwa. Hii itakulinda dhidi ya kushawishiwa na wenzako ambao wanaweza kutaka kukuvunja moyo na kukushawishi kufanya jambo ambalo halikupaswi kufanya.

6. Elewa matokeo ya ngono kabla ya ndoa 💔: Kuwa na ufahamu wa madhara ya kujihusisha na ngono kabla ya ndoa. Kwa mfano, hatari ya kupata magonjwa ya zinaa, mimba zisizotarajiwa, na kuvunja uaminifu katika uhusiano wako. Kujua madhara haya kutakusaidia kufanya maamuzi sahihi na kuepuka ngono kabla ya ndoa.

7. Jikubali na jithamini 🌟: Jifunze kukubali na kuthamini mwili wako. Kuwa na heshima kwa mwili wako ni muhimu sana katika kuepuka shinikizo la wenzako. Unapojithamini, utajua kuwa ngono ni jambo la maana na linapaswa kufanywa katika muktadha wa ndoa.

8. Weka malengo ya muda mrefu na mafupi 📝: Kuwa na malengo katika maisha yako ni moja ya njia bora ya kuepuka kujihusisha na ngono. Jiwekee malengo ya muda mrefu na mafupi ambayo yatakusaidia kuzingatia maendeleo yako ya kibinafsi na kukupa lengo la kuishi maisha yenye maadili.

9. Tafuta ushauri kutoka kwa wazee wenye busara 👴: Wazee wenye busara wana uzoefu mkubwa na wanaweza kukuongoza katika kufanya maamuzi sahihi. Waulize maswali, wapelekee wasiwasi wako, na wasikilize ushauri wao. Uzoefu wao utakusaidia kukabiliana na shinikizo la wenzako.

10. Jifunze kujisimamia 🕒: Kuwa na nidhamu ya kibinafsi ni jambo muhimu sana katika kuepuka shinikizo la wenzako. Jifunze kujisimamia katika maamuzi yako na kujiamini katika uamuzi wako wa kusubiri hadi ndoa.

11. Elewa kuwa kuna muda wa kila kitu ⏳: Kumbuka kuwa kuna wakati wa kila jambo katika maisha. Kusubiri hadi ndoa kuwa na uhusiano wa kimwili ni muhimu sana na itakuletea baraka nyingi kuliko unavyoweza kuwazia. Kuenenda na wakati wako na kutambua kuwa kuna muda wa kila kitu kutakupa amani na utulivu wa akili.

12. Kuwa na marafiki wa jinsia zote 👥: Kuwa na marafiki wa jinsia zote ni muhimu katika kuepuka shinikizo la kujihusisha na ngono. Marafiki wa kike au wa kiume wanaweza kukuonyesha jinsi ya kujiheshimu na kukusaidia kusimama kidete katika maamuzi yako.

13. Jifunze kusema hapana ❌: Kuwa na uwezo wa kukataa shinikizo la wenzako ni jambo muhimu sana katika kuepuka kujihusisha na ngono. Jifunze kusema hapana kwa njia ya busara na yenye heshima. Kumbuka, wewe ndiye mwenye udhibiti wa maamuzi yako na hakuna mtu anayepaswa kukushinikiza kufanya kitu ambacho hukiwazi.

14. Fanya uamuzi na ukae imara ⚖️: Kuamua kuwa mwenye imara katika kuepuka kujihusisha na ngono ni muhimu sana. Weka uamuzi wako na usibadilike kwa sababu ya shinikizo. Kuwa na msimamo ni ishara ya nguvu yako na utayari wako kusimama kidete kwa maadili yako.

15. Kuwa na msaada wa kihisia 💞: Kama unapata shinikizo kubwa la kujihusisha na ngono, jisaidie na msaada wa kihisia. Unaweza kuzungumza na mtu unayemwamini kama kaka au dada, mshauri wa shule, au hata mlezi wako. Usijisikie peke yako katika safari hii, kuna watu wengi wapo tayari kukusaidia.

Kijana, kuepuka kujihusisha na ngono kwa shinikizo la wenzako ni uamuzi mzuri na wenye tija. Kuwa na maadili ya kiafrika na kusubiri hadi ndoa kunaweza kuwa changamoto, lakini ina faida nyingi. Kumbuka, lengo lako ni kuishi maisha yenye maadili na kuwa na uhusiano wa kudumu na baraka. Je, wewe una maoni gani kuhusu kuepuka kujihusisha na ngono kwa shinikizo la wenzako? Je, umewahi kukabiliana na shinikizo hili na vipi ulifanikiwa kukabiliana nalo? Ningependa kujua maoni yako na uzoefu wako katika sehemu ya maoni hapa chini.

Ni imani na fikra potofu kwamba, ukinywa gongo au kuvuta
sigara kwa kiasi kidogo baada ya chakula itasaidia kuyeyusha
baadhi ya vyakula vya mafuta. Pombe inaweza hata kupunguza
mtiririko wa kawaida wa kimiminika muhimu kwa uyeyushaji wa
chakula (tindikali) na hivyo kuchelewesha kuliko kurahisisha
uyeyushaji wa chakula.
Nikotini ya sigara kwa upande mwingine inaongeza kazi katika
utumbo mpana na hivyo kurahisisha uyeyushaji wa chakula.
Lakini kwa upande mwingine nikotini huchochea utengenezaji
wa tindikali tumboni ambayo husababisha maumivu ya tumbo.

Albino wana ngozi nyeupe, nywele nyeupe au nyekundu na macho
ya kijivu au ya bluu. Ngozi yao ni nyeupe zaidi kuliko ndugu zao
wa familia moja au watu wa jamii yake
ambao hawana hali ya ualbino. Ngozi hii inaonekana zaidi kuwa
nyeupe katika familia za watu weusi, ingawaje, ualbino
hutokea kwa watu wa kila taifa, rangi, kabila na dini. Albino
wako katika mabara yote ulimwenguni.

Je, ni lazima kufanya ngono kwa sababu ya marafiki au shinikizo za kisiasa? 🤔

Ndugu vijana, leo tunapenda kuwazungumzia jambo muhimu sana kuhusu ngono na shinikizo tunazoweza kukutana nazo katika maisha yetu. Kuna wakati tunaweza kuona kwamba marafiki zetu wanafanya ngono au tunasikia shinikizo kutoka kwa watu wenye mamlaka, lakini ni muhimu kuelewa kwamba maamuzi kuhusu ngono yanapaswa kuwa binafsi na kulingana na maadili yetu ya Kiafrika ya kukubalika. 💪

1. Kwanza kabisa, tunataka kukuhimiza kujiuliza, "Je, ninafanya hivi kwa sababu ninataka au kwa sababu ya shinikizo la wengine?" Ni muhimu kujua kwamba uamuzi wa kufanya ngono ni uamuzi wako mwenyewe na haupaswi kufanywa kwa sababu tu ya kushawishiwa na wengine.

2. Pia, ni muhimu kuwa na uelewa kamili wa athari za kufanya ngono mapema katika maisha yetu. Kumbuka kwamba ngono ina madhara makubwa ikiwa inafanywa bila kinga au bila kujua mwenzi wako vizuri. Hii ni pamoja na hatari ya kupata magonjwa ya zinaa na mimba zisizotarajiwa. 😷🤰

3. Tafadhali kumbuka kwamba kufanya ngono ni uamuzi mkubwa na ni jambo la watu wazima. Unapotambua kwamba hauko tayari, hakikisha unasimama imara na kujitetea. Usiogope kusema "hapana" ikiwa unajisikia kushinikizwa kufanya kitu ambacho hauko tayari kukifanya. Ujasiri wako utakupa nguvu ya kusimama imara. 💪😎

4. Fikiria juu ya maadili na imani zako. Ni muhimu kuwa na maadili imara na kujua nini kinakubalika kwako na kile ambacho haikubaliki. Je, unakubaliana na maadili ya Kiafrika ambayo yanatukumbusha umuhimu wa kungojea hadi ndoa kabla ya kufanya ngono? Jibu hili linategemea imani yako na maadili yako ya kibinafsi.🌍👪

5. Chochote maamuzi yako kuhusu ngono yatakavyokuwa, hakikisha inakuwa uamuzi ambao utakufanya uhisi furaha na uheshimike. Usifanye kitu ambacho utajuta baadaye. Kumbuka, maisha ni ya muda mfupi na ni muhimu kuishi kulingana na maadili yako binafsi. 💖😊

6. Kwa mfano, fikiria juu ya rafiki yako ambaye anaweza kukushinikiza kufanya ngono kwa sababu yeye anafanya hivyo na anasema ni kitu cha kawaida. Je, ni sahihi kufanya kitu tu kwa sababu rafiki yako anafanya hivyo? Fikiria juu ya maadili yako na kujiuliza kama unakubaliana na uamuzi huo.

7. Vile vile, unaweza kushinikizwa na watu wenye mamlaka, kama vile viongozi wa kisiasa au wazazi wako. Wao wanaweza kukuambia kwamba ni muhimu kufanya ngono ili kuwa na hadhi au kuonyesha ukomavu. Lakini ni muhimu kukumbuka kwamba uamuzi huu ni wako na unapaswa kufanya kulingana na maadili yako binafsi.

8. Kwa mfano, fikiria juu ya kiongozi wa kisiasa ambaye anasisitiza kwamba vijana wanapaswa kufanya ngono ili kuwa na "uzoefu wa kisiasa." Je, ni sahihi kufanya kitu ambacho hauko tayari kukifanya au ambacho kinakwenda kinyume na maadili yako? Fikiria juu ya jinsi uamuzi huu utakavyoathiri maisha yako ya baadaye.

9. Kumbuka kwamba kuchagua kungojea hadi ndoa kabla ya kufanya ngono ni uamuzi wa busara na una faida nyingi. Utakapofanya uamuzi huu, unaweza kujikinga na hatari za ngono zisizo salama na kujenga uhusiano wa kudumu na mwenzi wako.

10. Kwa mfano, kufanya uamuzi wa kusubiri hadi ndoa kabla ya kufanya ngono kunaweza kusaidia kujenga msingi imara wa uaminifu na upendo katika ndoa yako. Ni uwekezaji kwa maisha yako ya baadaye na inaweza kuunda uhusiano wenye furaha na thabiti.

11. Jiulize, je, unataka kutoa zawadi ya thamani ya mwili wako kwa mtu ambaye hajastahili? Kuwa na amani ya akili na furaha ni muhimu sana katika uhusiano, na kungojea hadi ndoa kunaweza kuwa njia ya kuhakikisha kuwa unajitunza na unathaminiwa.

12. Mwili wetu ni hekalu takatifu na unapaswa kuthaminiwa na kuheshimiwa. Kwa kusubiri hadi ndoa kabla ya kufanya ngono, tunathibitisha kwamba tunathamini na kuheshimu hekalu letu na hekalu la mwenzi wetu.

13. Kumbuka kwamba uamuzi wako wa kungojea hadi ndoa kabla ya kufanya ngono unaweza kuwa mtazamo wa kipekee na wa kuvutia. Unaweza kuwa mfano mzuri kwa wengine na kuwahimiza kufikiria maamuzi yao wenyewe.

14. Wewe ni wa kipekee na una thamani kubwa. Usikubali shinikizo la kufanya kitu ambacho hauko tayari kukifanya au ambacho kinaweza kukuletea madhara. Tumia nguvu yako ya uamuzi na tambua kwamba unaweza kusimama imara katika maadili yako na kufanya uchaguzi sahihi.

15. Kwa hitimisho, tunakuhimiza kuchagua kungojea hadi ndoa kabla ya kufanya ngono. Kumbuka, kufanya ngono ni uamuzi mkubwa na unapaswa kuwa tayari kimwili, kihisia na kihisia. Usichukue shinikizo la wengine kama sheria ya maisha yako, bali jiwekee viwango vyako mwenyewe na ujiamini. Kwa kufanya hivyo, utakuwa na furaha, amani na uhusiano wa kudumu. 🙏💕

Je, wewe una maoni gani juu ya suala hili? Je, umewahi kukabiliana na shinikizo la kufanya ngono kwa sababu ya marafiki au shinikizo za kisiasa? Tungependa kusikia kutoka kwako na kujua jinsi unavyoshughulikia shinikizo hili na maamuzi yako ya kibinafsi. Tuandikie maoni yako hapa chini. Asante! 😊👍

Kutoka damu (hedhi) kwa mara ya kwanza kunaitwa kuvunja ungo na hii ni dalili ya mtoto wa kike kuingia utu uzima,0 yaani kuwa mwanamke. Wasichana wanavunja ungo kati ya umri wa miaka 8 na umri wa miaka 18. Lakini, kuvunja ungo haina maana kwamba unahitaji kuanza kujamii ana. Kwa sababu ukijamii ana kuna hatari ya kupata mimba!

Mwanzoni siku za hedhi zinaweza kuwa na mabadiliko sana. Ni baada ya muda ndipo msichana anaanza kwenda mwezini mara moja kila mwezi. Kwa wanawake wengi ni kila baada ya siku 28, hata hivyo, wengine huweza kupata hedhi chini au zaidi ya siku hizo. Idadi ya siku katika mzunguko wa hedhi ni siku 21 hadi 35.Ukitaka kuelewa kabisa maana ya kutoka damu za mwezi, lazima nieleze kuhusu mzunguko wa hedhi. Siku ya kwanza ya damu huhesabiwa kama siku ya kwanza ya mzunguko. Baada ya damu kutoka, yai moja linaanza kukua ndani ya kokwa.

Na vilevile utando ndani ya mfuko wa uzazi huanza kujengeka ili ukaribishe mimba. Kati ya siku 11 au 14 yai hupevuka ndani ya kokwa na halafu husafiri kwenye mirija ya kupitishia mayai hadi kwenye mfuko wa uzazi. Mwanamke anapata mimba kama yai likirutubishwa na mbegu ya kiume ndani ya mirija ya kupitisha mayai, i ina maana, kwamba atakuwa amejamii ana kipindi cha siku chache kabla ya yai kupevuka au siku yai linapopevuka. Kama yai halikurutubishwa, basi hufa na hutangulia kutoka kama ute, pia utando kwenye mfuko wa uzazi na kuta za uzazi hubomoka na kutoka kama damu. Hii ndiyo hedhi yenyewe.

Endapo msichana amejamiiana na mvulana na yai likarutubushwa, hataona hedhi na aelewe kwamba kuna uwezekano kwamba mimba imetungwa.

Mzunguko wa hedhi kwa baadhi ya wasichana hauna mpangilio mwanzoni, hivyo endapo hupati hedhi inayolingana kila mwezi usijali.

Katika hali ya kawaida usipopata hedhi na hukujamiiana na mvulana, basi inawezekana ni mabadiliko tu ya mwili. Hali hii ikiendelea au ukiwa na wasiwasi unashauriwa kumuona mtaalamu wa afya

Je, ni sahihi kufanya mapenzi na mpenzi wangu wa shule? 🤔

Habari vyote vijana! Leo tutaangazia suala muhimu sana katika maisha yetu ya mapenzi. Kupenda na kuhisi hisia za kimahaba ni sehemu ya maumbile yetu kama binadamu, lakini ni muhimu tuzingatie maadili yetu ya Kiafrika. Kama mzazi na mpenda maendeleo yenu, ningependa kuwashauri kuhusu umuhimu wa kusubiri hadi ndoa kabla ya kufanya mapenzi. Hapa kuna mambo 15 ya kuzingatia: 😊

1. Kujilinda 😷: Kujilinda ni suala la msingi kabisa katika mahusiano ya kimapenzi. Hakikisha unatumia kinga ya kondomu ili kujikinga na magonjwa ya zinaa na mimba isiyotarajiwa.

2. Kuelewana kikamilifu 💑: Ni muhimu kujuana vizuri na mpenzi wako kabla ya kufikiria kuhusu kuanza kufanya mapenzi. Kuwa na mawasiliano ya wazi na kuelewana kikamilifu kunaweza kujenga msingi imara katika mahusiano yenu.

3. Kujiheshimu na kuheshimiana 🤝: Heshima ni moja ya nguzo muhimu katika uhusiano. Heshimiana na mpenzi wako na usijisahau katika mchakato mzima wa kufanya mapenzi.

4. Kufikiria madhara ya kisaikolojia 💔: Kufanya mapenzi kwenye umri mdogo kunaweza kuathiri maendeleo ya kisaikolojia. Ni muhimu kuhakikisha una umri unaofaa kabla ya kuingia kwenye uhusiano wa kimapenzi.

5. Kujifunza kujidhibiti 🧘‍♂️: Kujifunza kujidhibiti hisia za kimahaba ni muhimu sana. Usiruhusu hisia zikushinde na kukupeleka kwenye hatari ya kufanya maamuzi mabaya.

6. Kuzingatia masomo 📚: Shule ni sehemu muhimu sana ya maisha yako ya sasa na ya baadaye. Hakikisha unazingatia masomo yako na kuweka mapenzi kando kwa muda.

7. Kujenga urafiki wa kweli 🤝: Kabla ya kufanya mapenzi na mpenzi wako wa shule, ni muhimu kuwa na urafiki wa kweli. Kujenga msingi imara wa urafiki kunaweza kusaidia kuimarisha mahusiano yenu.

8. Kuheshimu ndoto na malengo ya mwenzi wako 🌟: Kila mtu ana ndoto na malengo yake maishani. Hakikisha unaheshimu ndoto na malengo ya mpenzi wako na kuwa mwongozo katika kufikia malengo hayo.

9. Kutambua thamani yako binafsi 💪: Kujiamini na kuthamini thamani yako binafsi ni muhimu. Usiruhusu mtu yeyote kukupeleka kwenye hali ya kufanya mapenzi bila ridhaa yako.

10. Kuepuka shinikizo la rika 🙅‍♀️: Kuwa na ujasiri wa kusema hapo unapohisi hauko tayari kufanya mapenzi. Epuka shinikizo la rika na simama imara katika maamuzi yako.

11. Kutumia muda vizuri pamoja 🔆: Kufurahia muda pamoja na mpenzi wako bila kufikiria sana kuhusu kufanya mapenzi kunaweza kuimarisha uhusiano wenu.

12. Kuzingatia maadili ya jamii yetu 🌍: Maadili ya Kiafrika yanatutaka tuheshimu ndoa na kusubiri hadi ndoa kabla ya kufanya mapenzi. Kuzingatia maadili haya kunaweza kusaidia kuimarisha jamii yetu.

13. Kushirikiana katika shughuli za maendeleo 🌱: Badala ya kufikiria kufanya mapenzi tu, fikiria pia kujihusisha katika shughuli za maendeleo kama vile kujitolea, kusoma vitabu au kufanya mazoezi pamoja.

14. Kuwa na maelewano na wazazi 🙏: Mazungumzo na maelewano na wazazi ni muhimu sana. Wasiliana nao kuhusu hisia zako na waweze kukushauri vizuri kuhusu mapenzi na maisha kwa ujumla.

15. Kujali afya yako ya akili na mwili 🌟: Afya ya akili na mwili ni muhimu sana katika maisha yetu. Hakikisha unalinda afya yako kwa kufanya maamuzi sahihi na kujali ustawi wako.

Ni matumaini yangu kuwa ushauri huu utakuwa na mchango mkubwa katika maamuzi ya mahusiano yako ya kimapenzi na mpenzi wako wa shule. Jifunze kujiheshimu, kujilinda na kusubiri hadi ndoa. Kumbuka, mapenzi ya kweli huja na wakati wake, na kusubiri kunaweza kuleta furaha ya kudumu. 😊

Je, una maoni gani kuhusu suala hili? Je, ungependa kushiriki mawazo yako? Nipo hapa kusikiliza na kujadiliana nawe. Tuendelee kujenga jamii bora kwa kuzingatia maadili yetu ya Kiafrika. Asante kwa kusoma na tuwe mfano kwa vijana wengine! 💪

Kutumia dawa za kulevya kwa kiasi kidogo kunaweza kusilete madhara i ila mpaka tu pale utakapoyazoea. Mara nyingi watu huanza kuhitaji dawa zaidi pale wanapozizoea na kupata madhara. Hii i ii inaweza kusababishia mtu kutawaliwa na dawa za kulevya. Mtumiaji wa dawa za kulevya anaweza kuwa mtegemezi wa dawa hizo bila ya kujijua. Kujaribu dawa za kulevya kunaweza kukawa na madhara kama “utaishia pabaya”. “Kuishia pabaya” ni jambo la kutisha na si la kufurahisha hata kidogo! Hali hiyo inaweza kutokea mara ya kwanza unapoanza kutumia bangi.

Rafiki yako wa kike ana haki ya kukataa kujamiiana na wewe.
Labda hayuko tayari kujamiiana au anapenda kusubiri mpaka
afunge ndoa. Maamuzi yake yatakuwa yametokana na kuogopa
matokeo ya kujamiiana katika umri mdogo au labda anafuata
maadili yaliyo kwenye dini yake. Na hata kuwa na wasiwasi kuwa
uhusiano wenu siyo wa kuaminika. Kama kweli unampenda na
unajali uhusiano weu mpe muda wa kufikiria, taratibu. Endelea
kusikilizana kwa makini na kuchunguza kwa uwazi na muweze
kufanya maamuzi sahihi. Kwa lolote lile mtakaloamua hakikisha
kuzuia matokeo yanayotokana na mimba.

Ukweli ni kwamba hakuna madhara yoyote ya kiafya iwapo utakaa muda mrefu bila ya kujamiiana. Viungo vya uzazi havidhuriki wala sehemu nyingine yoyote katika mwili wako. Mwanamke na mwanaume wakianza kujamiiana baada ya kukaa muda mrefu watapata raha na starehe kama kawaida.

Kuna uvumi potofu kwamba kutofanya mapenzi kunasababisha kuwa na chunusi usoni au sehemu za siri, au hata kuchanganyikiwa kiakili. Siyo kweli kwamba hali hiyo inasababishwa na kutojamiiana bali husababishwa na mambo mengine kabisa.

Elewa kwamba kutojamiiana kabisa hakuna madhara yoyote. Lakini kama tulivyosema awali kujamiiana kunaweza kuleta matatizo mengi kama mimba isiyotarajiwa, magonjwa ya zinaa ikiwa pamoja maambukizi ya virusi vya UKIMWI na UKIMWI wenyewe.

Kuna madhara mengi ambayo hutokana na uvutaji sigara.
Madhara mengi yanampata mvutaji kwani moshi unaingia
kwenye mapafu na kuendelea kuleta madhara mengine sehemu
nyingine za mwili.

Unaweza pia kupata madhara kwa kukaa karibu na mtu
anayevuta (hii inaitwa mvutaji baki). Uvutaji unafanya mwili
wako kunyonya sumu ijulikanayo kama nikotini. Nikotini ndio
chanzo kikubwa cha matatizo yatokanayo na uvutaji.
Uvutaji sigara unahusishwa na magonjwa mengi. Kiungo cha
mwili kinachoathirika kwanza ni mapafu. Uvutaji husababisha
kukohoakohoa, vichomi na kulipuka kwa kifua kikuu (TB) na
hatimaye saratani ya mapafu. Uvutaji pia unaathiri ngozi.
Ngozi ya mvutaji inakuwa nyepesi kwani inaathiri mishipa ya
damu iliyopo karibu chini ya ngozi. Hali hii inaifanya ngozi
kushindwa kujitengeneza upya (regenerate). Kwa vile Albino
tayari wana matatizo ya ngozi ni vizuri kama hawatavuta na
kwa wale wanaovuta basi waache kuvuta.

Kwanza kabisa, watu ni kweli wawe wamedhamiria kuacha.
Hii inataka uamuzi wa wazi na nia imara kwa sababu si rahisi
kuacha.
Pili, mtu anatakiwa kufikiria ni katika mazingira gani huwa
anajisikia kuvuta sigara au kunywa pombe. Hii kwa kawaida ni
pamoja na kundi maalumu la marafiki, katika sherehe, baada ya
kazi ngumu, baada au wakati wa kula. Kwa hiyo, kama wanataka
kuacha kuvuta sigara au kunywa pombe, wanatakiwa kubadili
mtindo wa maisha na kuepuka vishawishi.
Hatua ya kwanza katika kuacha kuvuta sigara au kunywa
pombe, inaweza ikawa ni kujiwekea malengo; kwa mfano, kuacha
kuvuta sigara kwa wiki nzima. Jipongeze kuwa umetimiza lengo
lako. Kama umeshindwa anza tena. Ni watu wachache ambao
wameweza kuacha kabisa katika jaribio la kwanza. Watu
wengine wanapata ugumu kuacha kabisa pombe na sigara.

Kufuatia vitendo vibaya vya mauaji ya Albino, vilivyozuka
Tanzania tangu mwaka 2007 hadi sasa, Serikali imechukua
hatua kadhaa kurekebisha hali hiyo. Hatua hizo ni pamoja
na:
• Kuliagiza jeshi la polisi kuwatafyta na kuwakamata wauaji
wa aalbino.
• Kumteua Albino kuwa Mbunge wa Viti Maalumu Wanawake.
• Kutangaza hadharani kuwa mauaji haya siyo utamaduni
• bali ni uhalifu mbaya ambao lazima uchukuliwe hatua za
kisheria.
• Kutaka mikoa yote watangaze majina ya watu wote wanahusika
na mauaji haya.
• Kuliagiza jeshi la polisi kuwatafuta na kuwakamata
wauaji wa Albino.
• Kuanzishwa kamati maalumu ya mahakimu ili kuharakisha
hukumu za wauaji.
• Viongozi wa juu wote wanalaani vitendo hivi katika mikutano
ya hadhara na matukio maalumu kama wakati wa mbio
za Mwenge wa Uhuru mwaka 2009.

Ugumba wa mwanamke ni hali ya mwanamke kushindwa kupata mimba. Kama kwa wanaume kuna mambo mengi yanayoweza kusababisha ugumba wa wanawake.
Ili mwanamke aweze kupata mimba, vitu vingi lazima vitokee. Lazima yai lipevushwe, lazima yai lii ngie kwenye mrija wa kupitisha yai ambapo mimba hutungwa, tena lazima yai lililorutubishwa lifikie kwenye mfuko wa mimba na mwishoni lazima utando ndani ya mfuko wa uzazi uandaliwe. Endapo yoyote kati ya hali hizi hazitafikiwa kwa sababu fulani, mimba haiwezi kutunga. Sababu za kutopevuka yai mara nyingi ni mfadhaiko wa kiakili na kisaikologia na sababu za kuziba mrija wa kupitisha yai mara nyingi ni magonjwa ya zinaa. Wanawake wengine wamepata ugumba kutokana na kujaribu kutoa mimba, matokeo yake wameziharibu kabisa sehemu za ndani za viungo vya uzazi. Bahati mbaya, hali nyingi katika hizi haziwezi kurekebishwa na wanawake wanabaki wagumba wa kudumu.
Kuna mambo mengine yanayosababisha ugumba wa muda. Mambo hayo ni pamoja na ugonjwa, ulevi, matumizi ya dawa za kulevya, lishe duni, mshituko na majonzi. Vingi vya vyanzo hivi vinaweza kutibwa, kwa mfano, kutumia madawa ya kulevya. Mara vikitibiwa, mwanamke ataweza kupata mimba.

Jaribu kutafuta sababu zinazowafanya rafiki, ndugu na jamaa
zako kuwa na tabia ya kuvuta sigara na kunywa sana pombe.
Jaribu kuwa naye karibu na mshughulishe asipate muda wa
kuvuta na kunywa pombe. Kuwa naye kwa muda mrefu, fanya
naye kazi na mtambulishe kwa rafiki zako ambao hawatumii
sigara wala pombe. Mweleze umuhimu wa yeye kukaa mbali na
vishawishi. Mweleze kwa nini ni vigumu sana kushinda vishawishi
ukiwa katika hali ya ulevi, na unapotoa ushauri huo yakupasa
usiwe mlevi na mvutaji.
Inaweza ikatokea, jamaa unayemshauri kuhusu madhara ya
kunywa pombe na kuvuta sigara, akachukia au ukawa ndio mwisho
wa urafiki wenu. Usijilaumu, ujitahidi kumsaidia kadiri uwezavyo.
Wakati mwingine ni vyema ukavunja urafiki huo kwa usalama
wako na wa rafiki yako. Endapo kama itatokea akaanza kutambua
madhara na matokeo ya uvutaji sigara na unywaji pombe na
hatimaye kuchukua uamuzi wa kuelezea matatizo yake, itampasa
amtafute mtaalamu ili aweze kupata ushauri nasaha.