Jaribu kutafuta sababu zinazowafanya rafiki, ndugu na jamaa
zako kuwa na tabia ya kuvuta sigara na kunywa sana pombe.
Jaribu kuwa naye karibu na mshughulishe asipate muda wa
kuvuta na kunywa pombe. Kuwa naye kwa muda mrefu, fanya
naye kazi na mtambulishe kwa rafiki zako ambao hawatumii
sigara wala pombe. Mweleze umuhimu wa yeye kukaa mbali na
vishawishi. Mweleze kwa nini ni vigumu sana kushinda vishawishi
ukiwa katika hali ya ulevi, na unapotoa ushauri huo yakupasa
usiwe mlevi na mvutaji.
Inaweza ikatokea, jamaa unayemshauri kuhusu madhara ya
kunywa pombe na kuvuta sigara, akachukia au ukawa ndio mwisho
wa urafiki wenu. Usijilaumu, ujitahidi kumsaidia kadiri uwezavyo.
Wakati mwingine ni vyema ukavunja urafiki huo kwa usalama
wako na wa rafiki yako. Endapo kama itatokea akaanza kutambua
madhara na matokeo ya uvutaji sigara na unywaji pombe na
hatimaye kuchukua uamuzi wa kuelezea matatizo yake, itampasa
amtafute mtaalamu ili aweze kupata ushauri nasaha.

Ukweli ni kwamba hakuna madhara yoyote ya kiafya ukikaa muda mrefu bila kujamii ana. Hakuna madhara yatakayokutokea kwenye sehemu zako za siri au katika sehemu nyingine ya mwili wako. Mwanaume au mwanamke akianza kujamii ana baada ya kukaa muda mrefu, atapata raha na starehe.

Watu wengine wanasema kwamba kutofanya mapenzi kunasababisha kuwa na chunusi usoni au sehemu za siri, au hata kuchanganyikiwa kiakili. Siyo kweli kwamba hali hizi zinasababishwa kwa kutojamii ana, vyanzo vya hali hizi ni tofauti.
Uwe na uhakika kwamba kutojamii ana ni salama kabisa kwako na huwezi kupata madhara yoyote. Lakini kama tulivyosema awali, kujamii ana kunaweza kukaleta matatizo mengi kama mimba i isiyotarajiwa, magonjwa ya zinaa pamoja na maambukizo ya VVU na UKIMWI.

Nifanyeje Kukabiliana na Mawazo yasiyofaa kuhusu Ngono? 🤔✋

1. Jua vipaumbele vyako: Kuwa na malengo na ndoto zako za baadaye zitakusaidia kuepuka mawazo yasiyofaa kuhusu ngono. Jitambulishe na mambo muhimu katika maisha yako ambayo yanakupa furaha na utimilifu. Je, ni masomo, michezo, au kujitolea kusaidia wengine? 💪🎓⚽

2. Jenga uhusiano mzuri na watu wa karibu: Kuwa na marafiki na familia wema ni muhimu katika kukabiliana na mawazo yasiyofaa. Wasiliana na watu ambao wana maadili na imani sawa na wewe. Wape kipaumbele watu ambao wanakusaidia kuwa bora zaidi. 👪❤️😄

3. Jifunze kwa kuzama katika shughuli zingine: Unapopata mawazo yasiyofaa, weka akili yako kwenye shughuli zingine za kujenga. Fanya mazoezi ya mwili, pata kazi ya ziada, au jishughulishe na hobby zako za kuvutia. Hii itakusaidia kuzingatia mambo mengine na kupunguza mawazo ya ngono. 🏋️‍♂️👩‍🎨🎶

4. Tafakari na kujitambua: Jifunze kuelewa hisia na hamu zako na uweze kuzitambua. Jiulize kwa nini una mawazo hayo yasiyofaa na kutafuta njia bora za kukabiliana nazo. Fanya mazoezi ya kutulia na kujitafakari ili kuimarisha uwezo wako wa kujidhibiti. 🧘‍♀️🤔💭

5. Epuka mazingira yasiyofaa: Jitahidi kukwepa mazingira au vitu ambavyo vinakuvutia kuelekea mawazo yasiyofaa kuhusu ngono. Kama vile kutazama picha au video zisizofaa mtandaoni au kujihusisha na marafiki ambao wanafanya vitendo visivyo na maadili. Badala yake, jijengee mazingira yanayokusaidia kubaki safi na kutunza maadili yako. 🙅‍♀️🚫📵

6. Shughulikia mawazo yasiyofaa kwa ukweli: Wakati mwingine mawazo yasiyofaa yanaweza kuonekana kama jambo kubwa na lenye nguvu. Lakini inapofika hivyo, jishughulishe kuyashughulikia kwa ukweli na uzingatie ukweli wa mambo. Jiambie ukweli kwamba mawazo hayo hayana faida na yanaweza kukuumiza. 🚫🤥🤷‍♀️

7. Jikumbushe thamani yako: Kumbuka kuwa wewe ni mtu muhimu na una thamani kubwa. Kujiheshimu na kuwa na heshima kwa mwili wako ni muhimu. Jihadhari na watu ambao wanajaribu kupunguza thamani yako kwa kukushawishi kushiriki katika vitendo visivyo na maadili. 🌟🙌💖

8. Pata msaada wa kitaalam: Ikiwa unaona kuwa mawazo yasiyofaa yanakuathiri sana au unapigana kukabiliana nayo, usisite kumtafuta mshauri au mtaalamu wa afya. Wanaweza kukusaidia kuelewa na kushughulikia mizizi ya mawazo hayo na kukusaidia kujenga maamuzi sahihi. 🤝👩‍⚕️💼

9. Ongea na marafiki wa karibu: Usiogope kuzungumza na marafiki wako wa karibu kuhusu mawazo yasiyofaa kuhusu ngono. Wanaweza kuwa na mawazo sawa au watakuwezesha kwa ushauri na msaada. Kuwa na mtu wa kuzungumza naye kunaweza kuwa faraja na kukusaidia kupata mtazamo mwingine. 👥💬🤝

10. Jifunze kutoka kwa wengine: Kusoma hadithi za watu ambao wamefanikiwa kukabiliana na mawazo yasiyofaa kuhusu ngono kunaweza kuwa na athari kubwa. Unaweza kujifunza kutoka kwao jinsi walivyoshinda changamoto hizo na kuishi maisha yao kwa umakini na uadilifu. 📘📖🧑‍🏫

11. Fanya maombi na tafakari: Ikiwa una imani ya kidini, fanya maombi na tafakari ili kupata nguvu na mwongozo. Kuwasiliana na nguvu ya juu kunaweza kukupa amani na utulivu katika kukabiliana na mawazo yasiyofaa kuhusu ngono. 🙏🌟🧘‍♂️

12. Jitunze na uheshimu mipaka yako: Kujiheshimu na kujua mipaka yako ni muhimu. Kuwa na ujasiri wa kusema "hapana" pale unapohisi mawazo hayo yasiyofaa yanakujia. Jitahidi kuzingatia maadili yako na kujilinda. 🙅‍♂️🛡️🚫

13. Kuwa na marafiki wa kike na wa kiume: Kuwa na marafiki wa jinsia zote mbili inaweza kukusaidia kuelewa na kuheshimu maoni na hisia za wengine kuhusu ngono. Mawazo yasiyofaa yanapungua wakati unajenga uhusiano wa kweli na wengine bila kutegemea mawazo ya ngono tu. 👥👫👬👭

14. Jiulize maswali ya kufikirisha: Je, kushiriki katika ngono kabla ya ndoa kunafaidisha kwa kweli? Je, kutunza na kujilinda hadi ndoa kunaweza kuwa na manufaa gani? Jiulize maswali haya na ujipe nafasi ya kufikiria kwa kina. 🔍🤔💡

15. Abstain from sex before marriage and remain pure: Wito wa mwisho ni kujiepusha na ngono kabla ya ndoa na kuendelea kusafisha moyo wako. Kukaa safi na kujitunza kunaweza kukuletea furaha na amani ya kudumu. Kumbuka, uamuzi wako sasa utaathiri maisha yako ya baadaye. 💍🌈👰🤵

Je, unafikiri ni muhimu kuwa na mawazo mazuri kuhusu ngono? Unaonaje maadili ya Kiafrika kuhusu ngono kabla ya ndoa? Je, una mawazo au mikakati mingine ya kukabiliana na mawazo yasiyofaa kuhusu ngono? Tungependa kusikia kutoka kwako! 💭💬😊

Wakati mwingine kuwa na muonekano tofauti na watu wengine
huvuta udadisi. Na hasa tukikumbuka kwamba uvumi uliopo
unasema kuwa Albino wako tofauti katika kujamiiana jambo
ambalo linaimarisha udadisi huu. Kwa maana hiyo basi, chukua
muda wa kutafakari. Kama vile tunavyofanya katika urafiki
mwingine ni lazima uchukue muda, ujaribu kujenga mazingira
ya kusikilizana na kuelewana. Mnaweza kufanya shughuli nyingi
pamoja na baada ya muda utaweza kugundua kama urafiki wenu
ni wa kweli kwa maana anakupenda wewe kama ulivyo na siyo
kwa kitu kingine. Baada ya hapo ndipo unaweza kuingia katika
uhusiano wa karibu bila kuogopa kuachwa.

Wanaume mara nyingi huambukizwa sehemu za mrija wa mkojo. Katika sehemu hizi ni rahisi kusikia mwasho au maumivu zaidi kuliko kwenye via vya uzazi vya ndani vya mwanamke. Hasa wakati wa kukojoa, chumvichumvi iliyo kwenye mkojo inagusa vidonda ndani ya mrija. Hivyo, ni rahisi zaidi kwa mwanaume kujua kuwa ameambukizwa.
Vilevile mwanaume akiambukizwa na magonjwa haya, sehemu ya mbele ya njia ya mkojo inashambuliwa na huanza kutoa usaha mzito. Lakini uke wa mwanamke hutoa kemikali ambazo hufanya wadudu kutoweza kushambulia kwa haraka, na dalili hazionekani kwa urahisi. Bahati mbaya, kemikali hizi hazizuii kuingia kwa ugonjwa, lakini dalili huchelewa kuonekana.
Usisahau kwamba kama mwanaume anajitambua kuwa na dalili za kuumwa magonjwa ya zinaa, mpenzi wake pia anatakiwa kwenda kliniki ili apate uchunguzi na tiba.

Kutoka damu (hedhi) kwa mara ya kwanza kunaitwa kuvunja ungo na hii ni dalili ya mtoto wa kike kuingia utu uzima,0 yaani kuwa mwanamke. Wasichana wanavunja ungo kati ya umri wa miaka 8 na umri wa miaka 18. Lakini, kuvunja ungo haina maana kwamba unahitaji kuanza kujamii ana. Kwa sababu ukijamii ana kuna hatari ya kupata mimba!

Mwanzoni siku za hedhi zinaweza kuwa na mabadiliko sana. Ni baada ya muda ndipo msichana anaanza kwenda mwezini mara moja kila mwezi. Kwa wanawake wengi ni kila baada ya siku 28, hata hivyo, wengine huweza kupata hedhi chini au zaidi ya siku hizo. Idadi ya siku katika mzunguko wa hedhi ni siku 21 hadi 35.Ukitaka kuelewa kabisa maana ya kutoka damu za mwezi, lazima nieleze kuhusu mzunguko wa hedhi. Siku ya kwanza ya damu huhesabiwa kama siku ya kwanza ya mzunguko. Baada ya damu kutoka, yai moja linaanza kukua ndani ya kokwa.

Na vilevile utando ndani ya mfuko wa uzazi huanza kujengeka ili ukaribishe mimba. Kati ya siku 11 au 14 yai hupevuka ndani ya kokwa na halafu husafiri kwenye mirija ya kupitishia mayai hadi kwenye mfuko wa uzazi. Mwanamke anapata mimba kama yai likirutubishwa na mbegu ya kiume ndani ya mirija ya kupitisha mayai, i ina maana, kwamba atakuwa amejamii ana kipindi cha siku chache kabla ya yai kupevuka au siku yai linapopevuka. Kama yai halikurutubishwa, basi hufa na hutangulia kutoka kama ute, pia utando kwenye mfuko wa uzazi na kuta za uzazi hubomoka na kutoka kama damu. Hii ndiyo hedhi yenyewe.

Endapo msichana amejamiiana na mvulana na yai likarutubushwa, hataona hedhi na aelewe kwamba kuna uwezekano kwamba mimba imetungwa.

Mzunguko wa hedhi kwa baadhi ya wasichana hauna mpangilio mwanzoni, hivyo endapo hupati hedhi inayolingana kila mwezi usijali.

Katika hali ya kawaida usipopata hedhi na hukujamiiana na mvulana, basi inawezekana ni mabadiliko tu ya mwili. Hali hii ikiendelea au ukiwa na wasiwasi unashauriwa kumuona mtaalamu wa afya

Katika miezi sita ya mwanzo baada ya kujifungua, mwanamke anayenyonyesha mtoto anapata kinga ya mimba kwa asilimia kubwa. Lakini i i inabidi mama anyonyeshe mtoto kwa kipindi kirefu (muda wote mtoto awe ananyonya maziwa ya mama tu na anyonye kila anapohitaji) na vilevile mama awe hajaanza kupata hedhi yake. Kama mama ameanza kupata hedhi yake au kama anampa mtoto chakula kingine, anaweza kupata mimba tena. Kwa hivyo, anashauriwa kutumia njia za kupanga uzazi i i ili kuzuia mimba za mfululizo.

Serikali i i inatambua kukua kwa tatizo la dawa za kulevya nchini, kwani dawa za kulevya nyingi zinazotumika zinapitishwa na kuingizwa kwa magendo nchini. Kutokana na hali hii serikali imepitisha sheria kuhusu tuhuma za dawa za kulevya yaani Sheria ya Kuzuia Matumizi ya Dawa za Kulevya ya mwaka 1995.

Sheria hii i ii inatoa maelekezo ya kumshughulikia mtuhumiwa wa dawa za kulevya na hutoa adhabu kali kwa waliopatikana na hatia. Katika kusaidia vita dhidi ya dawa za kulevya, Serikali ya Tanzania iliunda tume ya wataalamu mwaka 1996 iitwayo Tume ya Taifa ya Kuzuia na Kuratibu Dawa za Kulevya ili kuendeleza vita hivyo.
Tume hii inawasaidia polisi, polisi wa mipakani na forodha ambao wanazuia uinizaji na usambazaji wa dawa za kulevya kupitia mipakani na kuharibu mashamba ya bangi na mirungi. Wakala hawa kwa sasa wanafanya kazi bega kwa bega na nchi jirani i i ili kuzuia uingizaji wa dawa za kulevya kupitia mipakani. Vilevile inaandaa wataalamu kwa kutumia ASIZE mbalimbali ambazo kazi zao ni kuelimisha jamii kuhusu athari na hatari ya dawa za kulevya na kuwasaidia waathirika.
Tume hii ya wataalamu vilevile inafikiria kuhusu kampeni za kitaifa zinazolenga kuelimisha kuhusu athari za dawa za kulevya. Lakini kazi ya tume hii ni ngumu kutekelezwa kwani vita dhidi ya dawa za kulevya ni jukumu la kila mtu na sio serikali peke yake. Inahitaji msaada kutoka kwa kila mtu na jamii kwa ujumla.

Upasuaji unafanyika kwa wanawake wote ambao wamegundulika
kuwa na tatizo la kujifungua kwa njia ya kawaida. Hii inafanyika
bila kujali hali yao kwa maana kwa watu wenye ulemavu na
wasio na ulemavu. Kila mwanamke atapata huduma hiyo kama
itakuwepo sehemu anapoishi.
Tatizo lililopo hapa Tanzania kwa sasa hivi hasa sehemu
zilizojitenga ni umbali wa kufikia huduma hii. Umbali huu
unamfanya mama aliyeanza uchungu wa kujifungua kushindwa
kuweza kufika kwa muda unaotakiwa.

Yai mmoja hupevuka siku 14 kabla ya hedhi i i inayofuata. Baada ya yai kukomaa ndani ya kokwa la upande wa kulia au wa kushoto, yai husafirishwa kwenye mrija wa kupitisha mayai mpaka kwenye mfuko wa uzazi.
Yai likijiunga na mbegu ya kiume ndani ya mrija wa kupitisha mayai siku zilezile, linaweza kurutubishwa. Yaani, endapo mwanamke anajamii ana kipindi cha siku chache kabla ya yai kupevuka au siku yai linapopevuka anaweza akapata mimba.
Kwa sababu wasichana wengi hawapati hedhi ya kawaida, yaani mzunguko wa siku 28 katika kila mwezi, ni vigumu sana kwao kufahamu tarehe ya hedhi i i inayofuata. Hivyo ni vigumu kujua lini litakuwepo yai linalongojea kurutubishwa.
Mzunguko wa hedhi kwa msichana unaweza kuathiriwa na mfadhaiko, huzuni, safari au mabadiliko mengine katika maisha ya msichana. Hata kama msichana ana mzunguko wa kawaida wa hedhi hali hiyo inaweza kubadilika ghafla na ukawa sio wa kawaida. Wanawake wengi na hasa wasichana hawawezi kutegemea kuhesabu siku kama njia ya kuzuia mimba, kwa sababu hawawezi kuwa na uhakika i iwapo lipo yai linalongojea kurutubishwa au la. Hakuna siku salama za kuepukana na mimba!

Ngozi ya Albino haina jinsi ya kujilinda na mionzi ya jua. Inaungua
sana baada ya kupatwa na jua na ngozi huwasha na kuuma. Ngozi
ya Albino inajitahidi kujilinda na mionzi ya jua lakini ina pigimenti
nyeusi kidogo sana kwa hiyo inatengeneza mabaka meusi1. Kwa
hiyo, mabaka meusi huonyesha kuwa ngozi haijalindwa ipasavyo
dhidi ya jua. Kama Albino atajilinda na jua ngozi yake inakuwa na
mabaka kidogo sana au bila mabaka.

🌟Nifanyeje Kupata Msaada wa Kisaikolojia Kuhusu Masuala ya Ngono? 🌟

Habari kijana! Leo tutaangazia umuhimu wa kupata msaada wa kisaikolojia kuhusu masuala ya ngono. Ni jambo muhimu sana kuwa na uelewa sahihi na ufahamu mzuri kuhusu ngono ili tuweze kukabiliana na changamoto za maisha ya ujana kwa njia yenye afya na ya maadili. Hapa chini nimekusanya vidokezo 15 vya jinsi unavyoweza kupata msaada wa kisaikolojia kuhusu masuala ya ngono. Karibu sana!

1️⃣ Zungumza na Wazazi au Walezi: Kwanza kabisa, ni muhimu kuwa na mazungumzo ya wazi na wazazi au walezi wako kuhusu masuala ya ngono. Wazazi wako ni walezi wako wa kwanza na wana uzoefu mkubwa wa maisha. Wakati mwingine wanaweza kukusaidia kuelewa vizuri na kukupa miongozo ya maadili kuhusu ngono.

2️⃣ Tafuta Msaada kutoka kwa Wataalam wa Kisaikolojia: Wataalamu wa kisaikolojia wana mafunzo na ujuzi wa kutoa msaada kuhusu masuala ya ngono. Wanaweza kukusaidia kuelewa hisia zako, kujenga ujasiri na kukuongoza katika maamuzi sahihi.

3️⃣ Wasiliana na Vituo vya Afya: Vituo vya afya vinaweza kuwa na vifaa na rasilimali kwa ajili ya msaada wa kisaikolojia kuhusu masuala ya ngono. Wauguzi na wataalamu wa afya wanaweza kukusikiliza kwa uaminifu na kukupa ushauri unaofaa.

4️⃣ Tumia Rasilmali za Intaneti: Internet inaweza kuwa chanzo kizuri cha habari na msaada kuhusu masuala ya ngono. Kuna tovuti na makundi ya mtandaoni yanayoweza kutoa mwongozo na maelezo muhimu. Hakikisha tu unatumia tovuti za kuaminika na rasilimali zilizoandikwa na wataalamu.

5️⃣ Ongea na Marafiki wa Karibu: Marafiki wa karibu wanaweza kuwa nguzo nzuri kwako wakati unapohitaji msaada wa kisaikolojia kuhusu masuala ya ngono. Wanaweza kushiriki uzoefu wao, kukupa maoni na kukusaidia kuelewa vizuri zaidi.

6️⃣ Shiriki katika Vikundi vya Vijana: Vikundi vya vijana vinaweza kuwa maeneo salama ya kujadili masuala ya ngono. Unaweza kujifunza kutoka kwa wenzako na kushiriki uzoefu wako. Hakikisha kujiunga na vikundi vinavyofuata maadili na kanuni za kitamaduni.

7️⃣ Wasiliana na Mashirika ya Viongozi wa Dini: Viongozi wa kidini wanaweza kuwa na msaada mkubwa linapokuja suala la ngono. Wanaweza kukupa mwongozo wa kimaadili na kujibu maswali yako kwa msingi wa imani na tamaduni zetu za Kiafrika.

8️⃣ Soma Vitabu na Makala: Kuna vitabu na makala mengi yanayohusu masuala ya ngono na kisaikolojia ambayo yanaweza kukusaidia kupata ufahamu sahihi na msaada unaohitaji. Jiunge na maktaba yako ya karibu na hakikisha unachagua vitabu vilivyothibitishwa na wataalamu.

9️⃣ Heshimu na Tumia Ujuzi wa Kiafrika: Tuna tamaduni nzuri na maadili ya Kiafrika ambayo yanahimiza uhusiano wa kimapenzi uwe katika ndoa. Tumia ujuzi na maadili haya kujilinda na kuheshimu mwili wako.

🔟 Epuka Matumizi ya Dawa za Kulevya: Matumizi ya dawa za kulevya yanaweza kuathiri sana maamuzi yako na uamuzi wako wa kufanya ngono. Kumbuka kuwa ni muhimu kuwa na akili timamu na kufanya maamuzi sahihi.

1️⃣1️⃣ Jihadhari na Mawasiliano ya Mtandaoni: Kuwa mwangalifu wakati unatumia mitandao ya kijamii na kuwasiliana na watu ambao hujui vizuri. Epuka kutoa taarifa binafsi au kushiriki picha zako za ngono. Usiache watu wengine wakutumie vibaya au kukurubuni na vitendo visivyo vya maadili.

1️⃣2️⃣ Jiandae kwa Mabadiliko ya Kijinsia: Kukua na kukua kijinsia ni sehemu ya maisha ya kila mtu. Jiandae kwa mabadiliko haya na ufahamu kuwa kila mtu ana wakati wake wa kukua na kukomaa kijinsia.

1️⃣3️⃣ Jifunze kuhusu Uzazi na Afya ya Uzazi: Elimu sahihi kuhusu uzazi na afya ya uzazi ni muhimu sana. Kujifunza kuhusu jinsi miili yetu inavyofanya kazi na jinsi ya kuhifadhi afya ni muhimu katika kuchukua maamuzi ya busara kuhusu ngono.

1️⃣4️⃣ Tumia Teknolojia kwa Ustadi: Teknolojia inaweza kuwa na faida nyingi katika kufikia msaada wa kisaikolojia. Angalia programu za simu na programu ambazo zinaweza kukusaidia katika kujifunza na kuwa na msaada. Hakikisha tu unatumia programu zinazokubalika na zilizothibitishwa.

1️⃣5️⃣ Fanya Maamuzi Yenye Hekima: Hatimaye, kumbuka kuwa wewe ndiye mtawala wa maamuzi yako mwenyewe. Chukua muda wa kufikiria na kuelewa madhara na matokeo ya maamuzi yako kabla ya kuchukua hatua. Kaa na uzingatie maadili ya Kiafrika na uamuzi wa kusubiri mpaka ndoa kabla ya kujihusisha kimapenzi. Hili litakuhakikishia maisha ya furaha na yenye afya.

Natumai vidokezo hivi vitakusaidia kupata msaada wa kisaikolojia kuhusu masuala ya ngono. Kumbuka, daima ni vyema kuwa na mazungumzo wazi na wazazi au walezi wako na kutafuta msaada kutoka kwa wataalam ili uweze kufanya maamuzi sahihi kuhusu ngono. Pia, kukaa na kujiweka safi hadi ndoa ni uamuzi mzuri ambao unaweza kukulinda na madhara ya kimwili na kihisia. Je, una maoni gani kuhusu suala hili? Je, ungependa kushiriki uzoefu wako au kuuliza swali lingine? Tuambie! Kwaheri na tuko pamoja katika safari yako ya ujana.

Hii ni kweli kabisa. Watu wanaoishi na ualbino ni watu wa
kawaida kama binadamu wengine wote na wanaweza kuwa
wa aina tofauti kama binadamu wengine. Wanaweza kuwa
wadogo au warefu, wanene au wembamba, warembo au wasio
warembo, wenye vipaji au wa wastani. Wanaweza kuwa na
uthubutu au wenye aibu, wachangamfu au jeuri, wenye tabia ya
ushirikiano au wenye tabia ya uhasama.
Kumbuka kuwa utofauti wao upo tu kwenye muonekano wa ukosefu
wa rangi kwenye ngozi, nywele na macho. Wakati umefika kwa
jamii kujifunza kuwakubali Albino kama binadamu wengine, wenye
hisia, mahitaji, uwezo na wanastahili haki zote za binadamu kama
alivyo mtu mwingine yoyote.

Hakuna jibu la ujumla kwa swali hili, kwa sababu tiba ya ugumba inategemea chanzo maalum cha ugumba huo kwa mhusika. Kuna matatizo ya ugumba ambayo yanaweza kutibiwa, lakini mara nyingi ni vigumu au hata haiwezekani kumtibu mwanaume au mwanamke mgumba.
Kwanza kabisa, lazima daktari atafute sababu za ugumba kwa kufanya uchunguzi wa kitaalamu kwa mwanamke na mwanaume. Baada ya uchunguzi daktari anaweza akawashauri kuhusu uwezekano wa kuwatibu. Mara nyingine tiba ni rahisi, lakini matatizo mengine ni mazito na ni vigumu au haiwezekani kuyatibu.